मधेशदृष्टि
वीरगंज ।
वीरगंज महानगरपालिका–१४ गण्डकस्थित ‘गोल्डेन फिंगर गेमिङ जोन’ क्यासिनोमा प्रहरीले गरेको कारबाहीपछि वीरगंजमा क्यासिनोभित्र नेपाली नागरिकको प्रवेश, प्रभावशाली व्यक्तिको पहुँच र लामो समयदेखि भइरहेको भनिएको अवैध गतिविधि छर्लङ्ग भएको छ । एउटै क्यासिनोबाट स्थानीय तहका अध्यक्ष र कार्यरत प्रहरी निरीक्षकसहित आठजना पक्राउ परेपछि यो घटना सामान्य जुवाको कारबाहीमा सीमित नरही क्यासिनो सञ्चालनको नियमन, नेपाली नागरिकको प्रवेश नियन्त्रण र त्यसमा हुन सक्ने मिलेमतोको विषयसम्म पुगेको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय पर्साका अनुसार भदौ १२ गते राति करिब १०ः३० बजे क्यासिनोमा नेपाली नागरिक प्रवेश गरी जुवा खेलिरहेको सूचना प्राप्त भएपछि प्रहरी टोली परिचालन गरिएको थियो । सूचनाका आधारमा गरिएको कारबाहीका क्रममा जुवा खेलिरहेको आरोपमा चार जना तथा नेपाली नागरिकलाई क्यासिनो प्रवेश गराई जुवा खेलाउन सहयोग गरेको आरोपमा क्यासिनाका चार कर्मचारीलाई नियन्त्रणमा लिइएको हो ।
पक्राउ परेकामध्ये पर्साको सखुवाप्रसौनी गाउँपालिकाका अध्यक्ष ३६ वर्षीय जसवन्त यादव, सोही गाउँपालिका–६ का ३० वर्षीय चन्दन सहनी, वीरगंज महानगरपालिका–११ का ३९ वर्षीय ओमप्रकाश बैठा र इलाका प्रहरी कार्यालय पोखरियामा कार्यरत प्रहरी निरीक्षक ३६ वर्षीय प्रदीप पौडेल रहेका छन् । त्यस्तै, नेपाली नागरिकलाई क्यासिनोभित्र प्रवेश गराउन तथा जुवा खेलाउने कार्यमा संलग्न रहेको आरोपमा वीरगंज महानगरपालिका–१४ का २८ वर्षीय विजयकुमार पटेल, वीरगंज–२५ का ३१ वर्षीय दिनेशकुमार पटेल, महोत्तरीको पिपरा गाउँपालिका–५ का ४९ वर्षीय जयदेव साह र वीरगंज–१२ का ५० वर्षीय प्रदेशी साह पक्राउ परेका छन् । प्रहरीले पक्राउ परेका सबैमाथि अनुसन्धान अघि बढाएको छ । उनीहरूलाई सोमबार जिल्ला प्रशासन कार्यालय पर्सामा पेस गरिएपछि प्रशासनले थप अनुसन्धानका लागि ६ दिनको म्याद दिएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय पर्साले जनाएको छ । पक्राउ परेकामध्ये क्यासिनो कर्मचारी तथा कलाकार प्रदेशी साह बिरामी भएपछि नारायणी अस्पतालमा भर्ना भएको प्रहरीले जनाएको छ ।
पक्राउसँगै उठ्यो ठूलो प्रश्न—क्यासिनोमा नेपाली कसरी पुगिरहेका छन् ?
वीरगंजमा क्यासिनो सञ्चालन हुँदै आएको लामो समय भए पनि नेपाली नागरिकको प्रवेश नियन्त्रणको विषय पटक–पटक विवादमा आउने गरेको छ । कानुनी रूपमा नेपाली नागरिकलाई क्यासिनोमा जुवा खेल्न नपाउने व्यवस्था हुँदाहुँदै पनि प्रभावशाली तथा पहुँच भएका व्यक्तिहरू क्यासिनोभित्र पुग्ने गरेको आरोप स्थानीयस्तरमा उठ्दै आएको थियो । तर यसपटकको घटनाले ती आरोपलाई अनुसन्धानको दायरामा ल्याइदिएको छ ।
किनकि पक्राउ पर्नेमा सामान्य व्यक्तिमात्र छैनन् । निर्वाचित गाउँपालिका अध्यक्षदेखि प्रहरी संगठनमै कार्यरत प्रहरी निरीक्षकसम्म एउटै क्यासिनोबाट पक्राउ परेका छन् । यसले क्यासिनोको प्रवेश प्रणाली कति प्रभावकारी छ भन्ने प्रश्नसँगै, नेपाली नागरिकलाई क्यासिनोभित्र प्रवेश गराउने सम्भावित संयन्त्रबारे पनि अनुसन्धान आवश्यक बनाएको छ । क्यासिनोमा नेपाली नागरिक प्रवेश गरेको सूचना पाएपछि प्रहरी स्वयं त्यहाँ पुगेर कारबाही गर्न सक्ने अवस्था रहेछ भने विगतमा यस्ता गतिविधि किन नियन्त्रण हुन सकेनन् भन्ने प्रश्न पनि स्वाभाविक रूपमा उठेको छ । क्यासिनोभित्र प्रवेश गर्ने व्यक्तिको परिचय, प्रवेश गराउने कर्मचारी, प्रयोग हुने सवारीसाधन, क्यासिनोको सीसीटीभी अभिलेख र नियमित रूपमा आउने–जाने व्यक्तिको विवरण अनुसन्धानका महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्छन् ।
सरकारी गाडी सधै राती अबेरसम्म क्यासिनो परिसरमा
घटनापछि सखुवाप्रसौनी गाउँपालिकाका अध्यक्ष जसवन्त यादवको क्यासिनो आवतजावतलाई लिएर पनि विभिन्न प्रश्न उठेका छन् । स्थानीय स्रोत तथा प्राप्त विवरणअनुसार अध्यक्ष यादव चढ्ने सरकारी सवारीसाधन विगत ५ महिना अघिदेखि दैनिक क्यासिनो परिसरमा रातिसम्म पार्किङ हुने गरेको दाबी गरिएको छ । यद्यपि, यो विषयको वास्तविकता प्रहरी अनुसन्धान र सीसीटीभी अभिलेखबाट पुष्टि हुन्छ नै । यदि लामो अवधिको सीसीटीभी फुटेज, क्यासिनोको प्रवेश अभिलेख तथा अन्य प्रमाणले सरकारी सवारीसाधन नियमित रूपमा क्यासिनो परिसरमा जाने गरेको देखाएमा त्यसले घटनालाई थप गम्भीर बनाउनेछ ।
विशेषगरी पछिल्लो पाँच महिनासम्मको सीसीटीभी रेकर्ड सुरक्षित अवस्थामा छ भने अनुसन्धानकर्ताले त्यसलाई प्राविधिक रूपमा परीक्षण गर्न सक्छन् । कुनै व्यक्ति एकपटक मात्र पुगेको हो वा नियमित रूपमा क्यासिनोमा जाने गरेको हो भन्ने छुट्याउन सीसीटीभी अभिलेख महत्वपूर्ण प्रमाण बन्न सक्छ । त्यसैले अहिलेको अनुसन्धान केवल भदौ १२ गते रातिको घटनामा सीमित हुन्छ कि विगतको गतिविधिसमेत खोतलिन्छ भन्ने विषयमा सबैको ध्यान केन्द्रित भएको छ ।
अध्यक्ष यादवको बचाउमा ‘जुवा खेल्न होइन, हेर्न गएको’ प्रचार
अध्यक्ष यादव पक्राउ परेपछि उनको बचाउमा केही अनलाइन सञ्चारमाध्यम तथा सामाजिक सञ्जालमार्फत उनी क्यासिनोमा जुवा खेल्न नभई केवल जुवा हेर्न गएको दाबी सार्वजनिक हुन थालेको बताइएको छ । तर कुनै व्यक्ति क्यासिनोमा कुन उद्देश्यले प्रवेश गरेको थियो भन्ने विषय सञ्चारमाध्यमको अनुमान वा बचाउको कथनबाट होइन, अनुसन्धानका क्रममा प्राप्त प्रमाणबाट निर्धारण हुनुपर्ने देखिन्छ ।
क्यासिनोमा प्रवेश गरेको व्यक्तिको गतिविधि सीसीटीभीमा कैद भएको हुन सक्छ । प्रवेश तथा निकासको समय, सम्बन्धित टेबलमा बसेको विवरण, क्यासिनो कर्मचारीसँगको सम्पर्क, आर्थिक कारोबारसम्बन्धी प्रमाण तथा अन्य डिजिटल अभिलेखले वास्तविक अवस्था स्पष्ट पार्न सक्ने सम्भावना हुन्छ । त्यसैले अनुसन्धान जारी रहेका बेला कसैलाई दोषी ठहर गर्ने वा निर्दोष सावित गर्ने दुवै प्रकारका प्रचारले अनुसन्धानलाई प्रभावित गर्न सक्ने जोखिम हुन्छ । अन्ततः आरोप प्रमाणित गर्ने जिम्मेवारी अनुसन्धान र न्यायिक प्रक्रियाकै हो ।
अध्यक्ष यादव र प्रहरी निरीक्षक पौडेलको सम्बन्धबारे पनि प्रश्न !
घटनामा सबैभन्दा बढी चासोको अर्को विषय अध्यक्ष यादव र इलाका प्रहरी कार्यालय पोखरियाका प्रहरी निरीक्षक प्रदीप पौडेल एउटै क्यासिनोबाट पक्राउ पर्नु हो । स्थानीयस्तरमा उनीहरूबीच पछिल्ला केही महिनायता निकट सम्बन्ध बनेको चर्चा हुँदै आएको थियो । यसअघि सखुवाप्रसौनी गाउँपालिकाको एक वडामा १२ वर्षीया बालिकासँग सम्बन्धित जबरजस्तीकरणी मुद्दाका आरोपितलाई उम्काउन आर्थिक चलखेल भएको र त्यसमा अध्यक्ष यादव तथा प्रहरी निरीक्षक पौडेलको भूमिका रहेको आरोप सामाजिक सञ्जालमा उठेको बताइएको छ । अहिले भने एउटै क्यासिनोबाट दुवै जना पक्राउ परेपछि उनीहरूको सम्बन्धबारे उठ्दै आएका प्रश्नले पुनः चर्चा पाएको छ । उनीहरू क्यासिनोमा एउटै समयमा किन पुगे ? उनीहरूबीचको सम्पर्क कति पुरानो हो ? क्यासिनोमा प्रवेश गर्ने क्रममा कसैले विशेष सहजीकरण गरेको थियो कि थिएन ? यी प्रश्नको उत्तर अनुसन्धानबाट आउनुपर्ने देखिन्छ ।
पर्सा प्रहरी प्रमुखको कारबाहीले बढायो अपेक्षा
क्यासिनोमा नेपाली नागरिक प्रवेश गरेको सूचना पाएपछि जिल्ला प्रहरी प्रमुख पवनकुमार भट्टराईको नेतृत्वमा भएको कारबाहीलाई स्थानीयस्तरमा सकारात्मक रूपमा हेरिएको छ । विशेषगरी क्यासिनोमा पहुँच र प्रभावका आधारमा केही व्यक्तिले सहजै प्रवेश पाउने गरेको आरोप लामो समयदेखि सुनिँदै आएको अवस्थामा स्थानीय तहका अध्यक्ष र प्रहरी निरीक्षकसम्म पक्राउ पर्नुले प्रहरी प्रशासनले कम्तीमा यसपटक पद र पहुँचलाई कारबाहीको बाटोमा अवरोध बन्न नदिएको सन्देश दिएको छ ।
सामाजिक सञ्जालमा समेत पर्सा प्रहरीको कदमको प्रशंसा भइरहेको बताइएको छ । तर प्रहरीको वास्तविक सफलता पक्राउमा होइन, अनुसन्धानको निष्पक्षता र त्यसबाट निस्कने निष्कर्षमा मापन हुनेछ । यदि प्रभावशाली व्यक्तिमाथि कारबाही गरेर सामान्य कर्मचारी वा कमजोर पक्षलाई मात्रै जिम्मेवार ठहर गरियो भने प्रश्न पुनः उठ्नेछ । तर क्यासिनोको प्रवेशदेखि आर्थिक कारोबारसम्मको सम्पूर्ण सञ्जाल अनुसन्धानको दायरामा ल्याएर दोषी देखिएकामाथि कानुनअनुसार कारबाही अघि बढाइयो भने यसले वीरगंजमा क्यासिनो नियमनको नयाँ आधार तयार गर्न सक्छ ।
क्यासिनो कर्मचारीको भूमिका पनि अनुसन्धानको केन्द्रमा
यस घटनामा चार जना क्यासिनो कर्मचारी पक्राउ पर्नुले नेपाली नागरिकको प्रवेश केवल व्यक्तिको व्यक्तिगत निर्णयबाट मात्र सम्भव भएको हो कि क्यासिनोभित्रै कुनै संगठित प्रवेश संयन्त्र छ भन्ने प्रश्नसमेत जन्माएको छ । प्रहरीका अनुसार विजयकुमार पटेल, दिनेशकुमार पटेल, जयदेव साह र प्रदेशी साहलाई नेपाली नागरिकलाई क्यासिनोभित्र प्रवेश गराउने तथा जुवा खेलाउने कार्यमा संलग्न रहेको आरोपमा पक्राउ गरिएको हो ।
अब प्रहरीले उनीहरूको बयान, प्रवेश व्यवस्थापनको प्रणाली, सीसीटीभी फुटेज, क्यासिनोका कर्मचारीबीचको जिम्मेवारी विभाजन तथा घटनाको राति प्रयोग भएको प्रवेश प्रक्रियाबारे अनुसन्धान गर्नुपर्ने देखिन्छ । यदि नेपाली नागरिकलाई क्यासिनोमा प्रवेश गराउने कार्य नियमित रूपमा भइरहेको थियो भने एक रातको घटनाले मात्र सम्पूर्ण तस्वीर नदिने सम्भावना हुन्छ । त्यसैले विगतका प्रवेश अभिलेख र सीसीटीभी फुटेजसमेत अनुसन्धानमा महत्वपूर्ण हुन सक्छन् ।
‘पैसा र पहुँच’को प्रश्न अब अनुसन्धानले जवाफ दिनुपर्ने
वीरगंजमा क्यासिनोसम्बन्धी विवादको केन्द्रमा लामो समयदेखि दुईवटा विषय रहँदै आएका छन् ‘नेपाली नागरिकको प्रवेश र प्रभावशाली व्यक्तिको पहुँच ।’ यसपटक पक्राउ परेका व्यक्तिको पृष्ठभूमिले यी प्रश्नलाई अझ गम्भीर बनाएको छ । एकातिर निर्वाचित जनप्रतिनिधि, अर्कोतिर कार्यरत प्रहरी निरीक्षक, अनि उनीहरूलाई प्रवेश गराउन सहयोग गरेको आरोपमा क्यासिनोका कर्मचारीसमेत पक्राउ । यो संरचना आफैंमा अनुसन्धानका लागि पर्याप्त गम्भीर विषय हो । अब प्रहरीले अनुसन्धानमा केही आधारभूत प्रश्नको जवाफ खोज्नुपर्ने देखिन्छ ।
क्यासिनोमा नेपाली नागरिकको प्रवेश कसरी सुनिश्चित भयो ?
प्रवेशका लागि क्यासिनो कर्मचारीको भूमिका कस्तो थियो ?
पक्राउ परेका व्यक्तिहरू यसअघि पनि त्यहाँ जाने गरेका थिए कि थिएनन् ?
क्यासिनोको सीसीटीभीमा उनीहरूको विगतको गतिविधि के देखिन्छ ?
सरकारी सवारीसाधन क्यासिनो परिसरमा पुगेको हो भने त्यसको प्रयोजन के थियो ?
प्रहरी अधिकारी क्यासिनोमा किन पुगेका थिए ?
र, यदि यस्ता गतिविधि लामो समयदेखि भइरहेको थियो भने विगतमा सम्बन्धित निकाय किन मौन रह्यो ?
क्यासिनोको सम्पूर्ण प्रणालीमाथि अनुसन्धान आवश्यक
घटनाले एउटा महत्वपूर्ण तथ्य उजागर गरेको छ कानुनले प्रतिबन्ध लगाएको गतिविधि केवल नियम बनाएर नियन्त्रण हुँदैन । त्यसको कार्यान्वयनका लागि निगरानी, नियमित अनुगमन र जिम्मेवार निकायबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक हुन्छ । क्यासिनोले कानुनअनुसार आफ्नो प्रवेश प्रणाली सञ्चालन गरिरहेको थियो कि थिएन ? नेपाली नागरिकको पहिचान कसरी गरिन्थ्यो ? कर्मचारीले नियम उल्लंघन गरेको भए व्यवस्थापनको जिम्मेवारी के हुन्छ ? यी प्रश्न पनि अनुसन्धानको हिस्सा बन्नुपर्छ ।
त्यसैगरी पक्राउ परेका व्यक्तिहरूको व्यक्तिगत भूमिकासँगै क्यासिनो व्यवस्थापनको सम्भावित जिम्मेवारी पनि कानुनअनुसार परीक्षण हुन आवश्यक छ । एकातिर सामान्य नागरिक क्यासिनो प्रवेश गर्दा कानुनी जोखिम बेहोर्नुपर्ने र अर्कोतिर पहुँच भएका व्यक्तिहरू सहजै प्रवेश गर्न सक्ने अवस्था रहेको हो भने त्यो कानुनको समान कार्यान्वयनमाथिको गम्भीर प्रश्न हो ।
अब पर्सा प्रहरीको परीक्षा
‘गोल्डेन फिंगर गेमिङ जोन’मा भएको छापा र त्यसपछि भएको पक्राउले पर्सा प्रहरीलाई प्रशंसा मात्र होइन, थप ठूलो जिम्मेवारीसमेत दिएको छ । प्रहरीले प्रभावशाली व्यक्तिलाई पक्राउ गरेर कारबाही सुरु गरेको छ । अब त्यसलाई निष्पक्ष, प्रमाणमा आधारित र दबाबरहित अनुसन्धानमा परिणत गर्नु चुनौती हो । अनुसन्धानका क्रममा प्राप्त सीसीटीभी फुटेज, प्रवेश अभिलेख, डिजिटल प्रमाण, बयान तथा अन्य सामग्रीको वैज्ञानिक परीक्षण हुनुपर्छ । कसैलाई राजनीतिक वा सामाजिक दबाबका आधारमा उन्मुक्ति दिनु हुँदैन, तर प्रमाणबिना कसैलाई दोषी ठहर गर्ने प्रयास पनि हुनु हुँदैन ।
अहिलेको घटनाले वीरगंजमा क्यासिनोमाथिको निगरानीलाई नयाँ ढंगले हेर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ । पक्राउ परेका आठ जनामाथि प्रशासनले ६ दिनको म्याद दिएको अवस्थामा यही अवधिमा अनुसन्धानले कस्तो दिशा लिन्छ भन्नेमा सबैको ध्यान छ । क्यासिनोभित्र नेपाली नागरिक प्रवेश गरेको एउटा घटनाबाट सुरु भएको प्रहरी कारबाही अब केवल ‘को पक्राउ परे ?’ भन्ने प्रश्नमा सीमित नरही ‘कसरी प्रवेश भयो, कसले प्रवेश गरायो, किन प्रवेश सम्भव भयो र विगतमा यस्तो गतिविधि कसरी चलिरह्यो ?’ भन्ने मूल प्रश्नसम्म पुग्नुपर्ने देखिन्छ ।
यदि अनुसन्धानले यी प्रश्नको तथ्यपूर्ण जवाफ दिन सक्यो भने यो कारबाही एउटा रातको छापा मात्र रहने छैन । यसले वीरगंजका क्यासिनोमा पहुँच, संरक्षण र सम्भावित मिलेमतोको जालोमाथि कानुनी निगरानीको ढोका खोल्न सक्छ । तर अनुसन्धान पक्राउ परेका व्यक्तिको बयानमा मात्र सीमित भयो र क्यासिनोभित्रको सम्पूर्ण प्रणाली, विगतका गतिविधि तथा प्रवेश व्यवस्थापनको वास्तविकता खोतल्न सकिएन भने उठेका गम्भीर प्रश्नहरू अनुत्तरित नै रहनेछन् । त्यसैले अहिलेको सबैभन्दा ठूलो अपेक्षा एउटै छ ‘पद, पहुँच र प्रभावभन्दा माथि उठेर प्रमाणका आधारमा अनुसन्धान होस् र दोषी देखिए कानुनअनुसार कारबाही होस् ।’
